Alternatywne i wspomagające metody komunikacji (AAC)

AAC (ang. Augmentative and Alternative Communication) to wspomagające i alternatywne metody komunikacji, przeznaczone dla osób, które z różnych przyczyn mają trudności w porozumiewaniu się za pomocą mowy lub nie posługują się mową funkcjonalną.

AAC obejmuje różnorodne sposoby komunikowania się: od gestów, znaków graficznych i tablic komunikacyjnych po nowoczesne urządzenia i oprogramowanie generujące mowę.

W swojej pracy koncentruję się na indywidualnym projektowaniu i budowaniu systemów komunikacyjnych, dostosowanych do możliwości, potrzeb, wieku i codziennego środowiska użytkownika.

Moim celem jest zapewnienie każdej osobie możliwości skutecznego komunikowania się, niezależnie od poziomu rozwoju mowy i stopnia samodzielności.

Dla kogo?

Terapia z wykorzystaniem AAC jest przeznaczona dla dzieci i osób dorosłych, które:

• nie posługują się mową lub nie rozwijają mowy funkcjonalnej;
• mają znacznie ograniczone możliwości komunikowania się werbalnego;
• posługują się pojedynczymi słowami lub krótkimi wypowiedziami, które nie pozwalają im w pełni wyrażać swoich potrzeb;
• mają trudności w rozumieniu i budowaniu komunikatów językowych;
• prezentują zaburzenia komunikacji związane z autyzmem;
• mają niepełnosprawność intelektualną lub sprzężone trudności rozwojowe;
• doświadczają zaburzeń neurologicznych, motorycznych lub innych trudności wpływających na możliwość porozumiewania się.

AAC może być wykorzystywane zarówno jako główny sposób komunikacji, jak i jako wsparcie rozwijającej się mowy.

Jak buduję system komunikacyjny?

Podstawą mojej pracy jest indywidualna ocena możliwości komunikacyjnych użytkownika. Nie korzystam z jednego, uniwersalnego zestawu symboli czy gotowych tablic dla wszystkich osób.

System komunikacyjny tworzę z uwzględnieniem:

• poziomu rozumienia mowy i możliwości językowych;
• aktualnych sposobów porozumiewania się;
• możliwości poznawczych i percepcyjnych;
• sprawności motorycznej i sposobu dostępu do komunikacji;
• zainteresowań, potrzeb i codziennych aktywności;
• środowiska rodzinnego, przedszkolnego, szkolnego i społecznego.

Ważne jest, aby system komunikacyjny nie ograniczał się wyłącznie do zgłaszania podstawowych potrzeb. Powinien umożliwiać również komentowanie, zadawanie pytań, dokonywanie wyborów, wyrażanie emocji, odmawianie, inicjowanie kontaktu i prowadzenie rozmowy.

Komunikacja niskiej technologii (low-tech)

Wykorzystuje rozwiązania oparte na symbolach graficznych, obrazach i materiałach drukowanych, które nie wymagają urządzeń elektronicznych.

W pracy wykorzystuję między innymi:

• indywidualne tablice i książki komunikacyjne;
• plansze tematyczne i tablice aktywności;
• tablice wyboru i tablice do komentowania;
• harmonogramy wizualne i plany aktywności;
• karty komunikacyjne i zestawy symboli;
• materiały do nauki budowania wypowiedzi i rozwijania kompetencji językowych.

Do tworzenia materiałów wykorzystuję bazę symboli graficznych programu Boardmaker, umożliwiającą opracowywanie indywidualnych pomocy komunikacyjnych dostosowanych do potrzeb użytkownika.

Komunikacja wysokiej technologii (high-tech)

W pracy wykorzystuję również zaawansowane rozwiązania technologiczne, umożliwiające komunikowanie się za pomocą urządzeń elektronicznych i systemów generujących mowę.

Buduję i konfiguruję indywidualne systemy komunikacyjne w oparciu o specjalistyczne oprogramowanie:

MÓWik

System komunikacyjny umożliwiający tworzenie wypowiedzi za pomocą symboli graficznych i komunikatów głosowych. Pozwala na budowanie indywidualnych tablic komunikacyjnych, rozwijanie słownictwa oraz tworzenie wypowiedzi dostosowanych do możliwości użytkownika.

Grid 3

Zaawansowane oprogramowanie do komunikacji wspomagającej i alternatywnej, umożliwiające tworzenie indywidualnych układów komunikacyjnych, korzystanie z symboli, tekstu i komunikatów głosowych. Pozwala dostosować sposób komunikowania się do możliwości użytkownika i wykorzystywanego sposobu dostępu, w tym odpowiednich rozwiązań wspomagających sterowanie.

Wybór programu i sposobu obsługi zależy od indywidualnych możliwości użytkownika, jego potrzeb komunikacyjnych oraz warunków codziennego funkcjonowania.

Czego uczę w ramach terapii AAC?

Moja praca nie polega wyłącznie na przygotowaniu tablicy komunikacyjnej lub obsłudze urządzenia. Najważniejszym elementem jest rozwijanie kompetencji komunikacyjnych i językowych.

Terapia obejmuje między innymi:

• rozwijanie intencjonalności komunikacyjnej;
• naukę inicjowania i podtrzymywania kontaktu;
• rozumienie znaczenia symboli i komunikatów;
• rozwijanie słownictwa funkcjonalnego;
• budowanie wypowiedzi i łączenie symboli w zdania;
• wyrażanie potrzeb, emocji, opinii i preferencji;
• zadawanie pytań i odpowiadanie na nie;
• rozwijanie umiejętności komentowania i prowadzenia dialogu;
• samodzielne korzystanie z systemu komunikacyjnego w różnych sytuacjach życia codziennego.

Rola rodziców i otoczenia

Skuteczna komunikacja wymaga nie tylko odpowiedniego systemu, ale również przygotowania osób, które będą z niego korzystać w codziennych kontaktach z użytkownikiem.

Dlatego ważnym elementem mojej pracy jest współpraca z rodzicami, opiekunami i nauczycielami.

Pokazuję, jak:

• modelować komunikację z wykorzystaniem symboli i urządzeń AAC;
• wspierać dziecko w samodzielnym budowaniu komunikatów;
• wykorzystywać system podczas zabawy, posiłków, spacerów i codziennych aktywności;
• reagować na komunikaty dziecka i rozwijać dialog;
• zapewniać stały dostęp do indywidualnego systemu komunikacyjnego.

Wykorzystuję strategię modelowania języka z użyciem AAC, polegającą na jednoczesnym mówieniu i wskazywaniu odpowiednich symboli w systemie komunikacyjnym.

AAC a rozwój mowy

Komunikacja wspomagająca i alternatywna nie wyklucza rozwoju mowy. Przeciwnie, może wspierać rozwój kompetencji językowych, rozumienie komunikatów, budowanie wypowiedzi i aktywność komunikacyjną.

Nie należy odkładać wprowadzenia AAC w oczekiwaniu na rozwój mowy. Dziecko potrzebuje możliwości porozumiewania się już teraz.

AAC nie jest rezygnacją z rozwoju mowy. Jest zapewnieniem dostępu do komunikacji, języka i relacji z innymi ludźmi.

Indywidualny system: komunikacja na co dzień

Każda osoba ma prawo do komunikowania się, dokonywania wyborów, wyrażania własnego zdania i uczestniczenia w życiu społecznym.

Moim zadaniem jest znalezienie takiego sposobu komunikacji, który będzie dostępny, funkcjonalny i możliwy do wykorzystania w codziennym życiu.

Nie tworzę jedynie pomocy komunikacyjnych. Buduję systemy, które dają możliwość porozumiewania się.